همان طور كه پيامبر غصه مردم را ميخورد امام نيز در راستاي مشي پيامبر غصه مردم را ميخورد و فقط معشوق مردم نبود، بلكه عاشق آنان نيز به شمار ميرفت. با چنين نگاهي رابطهاي عارفانه بين رهبر و مردم شكل خواهد گرفت.
دكتر «عماد افروغ» براي انتخابات دوره هشتم مجلس كانديدا نشد و در حال حاضر نيز بر اساس آنچه خود ميگويد، فعلا معلوم نيست وارد فعاليتهاي سياسي شود؛ چراكه دلمشغول فعاليتهاي فكري و انديشهاي خود است و قصد دارد پروژهاي تحت عنوان "اخلاق و سياست" را تعريف كند و با بررسي دقيق آن، نتيجه را در دراز مدت در قالب چند جلد كتاب به چاپ برساند. خبرنگار ايسنا به بهانه اينكه وي گفته است "اين روزها سخت مشغول مرور انديشههاي فلسفي و عرفاني حضرت امام(ره) هستم" گفتوگويي را در همين راستا و در آستانه سالگرد رحلت ملكوتي حضرت امام با او انجام داده كه در پي ميآيد:
عماد افروغ با تاكيد بر اين كه حضرت امام (ره) هيچگاه به كسي اجازه نميدادند برخوردي انحصارطلبانه و جناحي داشته باشد يا اين كه يك جناح خاص ايشان را مصادره كند گفت: امام (ره) گاهي در مقابل يك عقيده غالب و جاافتاده موضعي ميگرفتند كه نشانگر نگاه فراجناحي ايشان بود.
وي افزود: اصلا مباني انسانشناسي و هستيشناسي حضرت امام (ره) به گونهاي است كه من به جرات ميتوانم بگويم نگاه ايشان نگاهي فراملي و حتي به يك معنا بشري است.
اين استاد دانشگاه ضمن طرح اين پرسش كه چگونه ميشود نگاه حضرت امام به انسان، محدود و محصور در گرايشهاي گروهي، سياسي و جناحياي شود كه يك سر آنها در همين دنيا جاي دارد، اظهار كرد: امامي كه دنيا را مقدمه آخرت ميپندارد و براي آن سه نشئه طبيعت، برزخ، روحانيت و عقل را قائل است، چگونه ميتواند در نشئه مادي كه به گونه اي با منافع جناحي پيوند خورده است غرق شود.
افروغ با بيان اين كه مباني فكري و انسانشناسي حضرت امام (ره) به ما اين اجازه را نميدهد كه بپنداريم ايشان نگاه جناحي داشته باشند تصريح كرد: كساني به امام نزديك هستند كه مباني ايشان را به درستي درك كرده باشند. ايشان در اين راستا بارها فرمودند نشود كه خداي ناكرده منافع جناحي بر مصالح كلان نظام فائق آيند؛ چرا كه در اين صورت به اسلام و كل جامعه آسيب خواهد رسيد.
وي در همين راستا با بيان اين كه تجلي اين نگاه حضرت امام را ميتوان در مديريت ايشان ملاحظه كرد گفت: مثلا برخي به دنبال اين بودند كه انتخابات را انحصاري كنند و حضور در سياست را منحصر به مجتهدان بدانند؛ اين در حالي است كه امام (ره) در عباراتي به شدت با اين قضيه برخورد كردند و گفتند "انتخابات در انحصار هيچ حزب و گروهي نيست. انتخابات براي مردم است و هيچ كس حق ندارد رايي را به مردم تحميل كند مگر آن كه مصلحت اسلام اقتضا كند و آن روز را هم خدا نياورد."
اين استاد دانشگاه با تاكيد دوباره بر اين كه امام (ره) را نميتوان با چنين بينش ، مبنا و هستيشناسياي در قالب منافع دنيوي اين گروه و آن گروه خلاصه و منحصر كرد پيروان واقعي ايشان را كساني دانست كه مباني هستيشناسي و انسانشناسي ، راه و روش ايشان را در برخورد با مسائل و اهداف بلند امام (ره) درك كرده باشند.
وي در همين راستا بلندترين هدف حضرت امام (ره) را تربيت انسانها عنوان و اظهار كرد: همچنين بلندترين هدف امام كه همان هدف انبياست معرفتالله و بسط عرفان خداوند و معنويت در روي زمين است. همچنين ميتوان گفت در ذيل اين هدف غايي اهداف ديگري چون بحث عدالت اجتماعي و مفاهيمي كه امام همواره از آن ياد ميكردند همچون آزادي ، جمهوريت و حضور مردم وجود دارد.
وي با تاكيد بر اين كه حضرت امام در راستاي حضور مردم و ملت باب ويژهاي باز كرده بودند تصريح كرد: ايشان عليرغم اين كه بحث ولايت فقيه را كه به گونهاي در طول ولايت خدا قرار دارد مطرح ميكردند معتقد بودند حتي حرف صواب را هم نميتوان به زور بر مردم تحميل كرد، بلكه بايد حرف صواب را با ارشاد مردم و آگاهي بخشيدن ، به آنان فهماند تا بدين گونه مردم خود انتخاب كنند. طرح چنين رويكردي از سوي حضرت امام به اين دليل است كه در انسانشناسي ايشان راه سعادت و شقاوتي كه پيش روي انسان است راهي خواهد بود كه انسانها خود اختيار كنند و نمي شود امري را با زور به مردم تحميل كرد.
افروغ با استناد به اين جملات حضرت امام (ره) كه «انسان تا منزل حيوانيت با ساير حيوانات هم قدم بوده است و از اين منزل دو راه سعادت كه صراط مستقيم ربالعالمين است و راه شقاوت كه طريق معوج شيطان است را در پيش دارد و بايد با قدم اختيار چنين مسيرهايي را طي كند» افزود: امام (ره) انسان را واجد و صاحباختيار و اراده ميداند و به تحميل امري به مردم اعتقادي ندارند اگر چه آن امر صواب و درست باشد.
وي با بيان دوباره اين مطلب كه چنين رويكردي از سوي حضرت امام (ره) به نوع نگاه و اهداف و مباني ايشان كه يك مديريت سياسي و منعطف است، برميگردد، اظهار كرد: اصلا معتقدم رابطه «ولي» و «موليعليه»، يك رابطه عاشقانه طرفيني است.
افروغ با ابراز تاسف از تفسير خشك ، متصلب و غير قابل انعطاف برخي از ولايت فقيه گفت: همان طور كه پيامبر غصه مردم را ميخورد امام نيز در راستاي مشي پيامبر غصه مردم را ميخورد و فقط معشوق مردم نبود، بلكه عاشق آنان نيز به شمار ميرفت. با چنين نگاهي رابطهاي عارفانه بين رهبر و مردم شكل خواهد گرفت .
نماينده سابق مجلس شوراي اسلامي افزود: با وجود چنين روندي اگر كسي با استناد به آراي خداوند به مردم ظلم كند و آنان را تحت فشار قرار دهد، مسلم است كه در جهت ناسازگاري با انديشههاي حضرت امام گام برداشته است؛ البته اين امر به اين معني نيست كه در انديشههاي امام هيچ تبري و تولايي وجود نداشته است و مسلم است تولي و تبري وجود دارد، امام با هر كسي كه راه خدا و راه فطرت را انتخاب ميكند همنواست و تمام تلاشش بسط توحيد است. در اين راستا كساني كه در جهت سد كردن راه توحيد قدم برميدارند مورد توجه ايشان قرار نخواهند گرفت و ميتوان گفت كه اين روند نشانگر تاكيد امام بر وجه تربيتي و هدايت انسان است.
اين استاد دانشگاه درباره ميزان تحقق جمهوري اسلامي در كشورمان كه همواره مورد تاكيد حضرت امام نيز بوده است با بيان اين كه تحقق اين امر در كشور ما با فراز و فرودهايي همراه بوده ، اظهار كرد : زماني بين دو وجه جمهوريت و اسلاميت تعادلي برقرار بود؛ البته وقتي ميگوييم تعادل به اين معنا نيست كه ما وزن هر دو را يكي مي پنداريم. اين دو ضمن اين كه يك ارتباط دو سويه با هم دارند تفاوتهايي هم بينشان ديده ميشود. وقتي ميگوييم اسلاميت بيشتر به محتوا، فضيلت، ويژگيهاي اشخاص و محتواي حكومت تاكيد داريم، اما وقتي بحث جمهوريت را مطرح ميكنيم بحث مقبوليت، رضايت و اين مقولات را مد نظر قرار ميدهيم .امام (ره) نيز ضمن اين كه به لحاظ ذهني به وجه اسلاميت و فضيلت اصالت و اعتبار ميدهند معتقدند تا مردم اين وجه فضيلت و اسلاميت را نخواهند، حكمي نافذ نميشود. مردم بايد بخواهند، وقتي خواستند جمهوري اسلامي متعين و مستقر ميشود و بر همه واجب است تا از ولي فقيه تعيين شده نيز اطاعت كنند و اين اطاعت هم مشروط به فرمان خداوند است.
وي افزود: با وجود چنين تعيني قرار نيست ولي فقيه حتي راي صوابي را بر مردم تحميل كند؛ چنانچه در عبارات مختلف از امام (ره) اين مساله وجود دارد كه ما حق تحميل انديشه و فكري را به كسي نداريم.
افروغ ادامه داد: برخي اوقات گرايش به سمت جمهوريت بوده و در مقطعي برخي فراموش كردهاند كه مشروعيت در نظام ما دو مولفهاي است و نميشود به نام توجه به مقبوليت و رضايت عامه از حقانيت اسلاميت و فضيلت غافل شد. يك زماني هم گرايش به سمت وجه فضيلت و اسلاميت با غفلت از حضور مردم ايجاد شده است؛ اما با تعريفي كه از مشروعيت در نظام جمهوري اسلامي به معناي قانوني بودن ارايه ميدهيم ميتوان بين اين دو تعادل برقرار كرد.
وي خاطرنشان كرد: با توجه به رابطه دو سويهاي كه در تاريخ ما ميان جمهوريت و اسلاميت وجود دارد اگر ما به نام اسلاميت مردم را كنار بزنيم در حق خود اسلاميت جفا كردهايم و اگر به نام جمهوريت، دين را كنار بزنيم در حق جمهوريت جفا كردهايم و اصلا وجود چنين روندي با فلسفه سياسي جمهوري اسلامي منافات دارد؛ بنابراين ما همواره بايد به سخنان امام نگاهي فرازماني و فرا مكاني داشته باشيم، در مواردي نيز انديشههاي امام را به صورت تئوريك بسط دهيم و سپس به اشاعه آن در جامعه بپردازيم.
افروغ در بخش ديگري از اين گفتوگو به بحث درباره رويكرد حضرت امام به رقابتهاي سياسي پرداخت و اظهار كرد: مادامي كه احزاب در چارچوب مصالح ملت فعاليت كنند و بازتابدهنده آرمانهاي ملت باشند امام هيچ منعي غير از منعهاي شناخته شده اسلامي، مصالح ملت و قانون اساسي براي فعاليت احزاب و رقابت گروهها نداشتند و آنجايي كه امام با برخي به مخالفت پرداختند در مواردي بوده است كه خود گروهها به خط قرمزها و چارچوبهاي مشخصشده بيتوجه بودهاند. قدر مسلم اين است كه حضرت امام (ره) در چارچوب مطلوبهاي مورد نظر، به كسي اجازه هيچگونه انحصارطلبي را نميدادند.
وي با تاكيد بر اين كه امام (ره) كشورداري را بدون وجود مقوله "نقد" امكانپذير نميدانند اظهار كرد: ايشان ميگويند كشور داري و مسائل سياسي همچون مسائل علمي ، نياز به مباحثه، اصطكاك و سخنان متقابل دارد.
افروغ همچنين با بيان اين كه ما به يك تفسير متعادل از انديشههاي حضرت امام به ويژه در باب جمهوري اسلامي سخت نيازمنديم، خاطرنشان كرد: متاسفانه تفسير ما از انديشههاي ايشان يك سويه بوده و يا به سمت جمهوريت و رضايتگرايي يا به سمت نوعي فضيلتگرايي و بيتوجه به حضور مردم تمايل پيدا كرده است، به اين ترتيب من فكر ميكنم ما يك بار ديگر بايد مباني تئوريك انديشه امام را خوب فهم كنيم و واقعا فلسفه سياسي امام را بفهميم تا از اين راه بتوانيم در جهت فهم مسائل مكاني و زماني خود، پرتوافشاني كنيم.
اين پژوهشگر ضمن مورد توجه قراردادن ضرورت تلاش گروهها براي بهرهمندي بيشتر از مباني فكري و انديشههاي امام اظهار كرد: اگر گروهها تلاش كنند و مباني فكري و انديشهاي امام را در عرصههاي مختلف با عنايت به سلسله مراتب ارزش ها در انديشههاي امام همچون اصالت دادن امام به عرفان و معرفت خداوند، عدالت و اهداف برخاسته از اين مساله مورد توجه قرار دهند، ميتوانند بسياري از چالشهاي پيش روي خود را از اين طريق حل كنند.
افروغ در پايان گفت: ما علاوه بر اين كه به مطالعه جديتر در وصيتنامه حضرت امام نياز داريم بايد وراي اين وصيتنامه مباني فكري و انديشههاي امام فهم شود؛ چرا كه اين توجه باعث راهگشايي بيشتر براي ما خواهد شد.
.
