الهه كولایی در میزگرد «و اینك مذاكره» كه به بررسی روابط ایران و آمریكا میپرداخت، با بیان اینكه «رابطه بین كشورها، اشكال گوناگونی دارد»، تصریح كرد: برخی رابطه كشورها را به رابطه توپهای بیلیارد تشبیه كردهاند كه تابع قواعدی نیست، اما به مرور میبینیم كه روابط طبق قاعدهای شكل میگیرد.
وی با اشاره به اینكه شاید مهمترین موضوعی كه روابط كشورها را تحت تاثیر قرار میدهد، تلاش كشورها برای دستیابی به منافعشان است، گفت: ارتباطات بر اساس دركی است كه كشورها از منافعشان دارند و وقتی دركشان این باشد كه با قطع ارتباط یا گسترش ارتباط، دسترسی بیشتری به منافعشان دارند این كار را میكنند.
كولایی تاكید كرد: محیط بینالمللی به طور دائم در حال تحول و دگرگونی است و آنچه برای كشورها جنبه دائمی دارد منافع آنها است و این مهم است كه این منافع چگونه تعریف و درك میشود.
وی این پرسشها را مطرح كرد كه آیا ما وقایع را آنگونه كه هست میبینیم یا آنگونه كه دوست داریم؟ آیا كشورها را آنگونه كه هستند میشناسیم یا آنگونه كه دوست داریم؟ و اینكه آیا واقعیتهای واقعی، مبنای عمل ما قرار میگیرند یا واقعیتها را آنگونه كه میخواهیم میبینیم؟
كولایی با اشاره به اینكه جهانی كه در آن شوروی وجود ندارد، جهان دیگری است و بازیگران به گونهای دیگر عمل میكنند، افزود: ما در ایران در چهارراه حوادث قرار گرفتهایم و اگر روزگاری هم بخواهیم منزوی و بیطرف باشیم، نه تاریخ، نه جغرافیا، نه روابط بینالملل به ما این اجازه را میدهد و ما خواسته و ناخواسته قدرت اثرگذار منطقهای هستیم.
عضو شورای مركزی جبهه مشاركت با بیان اینكه «جهان امروز با جهان 1357 و شكلگیری مخاصمه با آمریكا فرق كرده است»، گفت: جهان امروز جهان پس از فروپاشی شوروی و پس از واقعه 11 سپتامبر است.
وی با بیان اینكه «آمریكا طالبان را در افغانستان كه دیپلماتها و خبرنگاران و هزاران شیعه را كشتند از بین برد و با تاكید براینكه «اسلام طالبانی، منافع ما را نیز تهدید میكرد»، گفت: در عراق هم همین اتفاق افتاد و امروز هزاران ایرانی و جانباز و خانواده شهدا كه خباثتهای حزب بعث را احساس میكردند، دیدند كه دولت عراق به دست آمریكا از بین رفت.
كولایی با اشاره به اینكه «دشمنان دیروز میتوانند پتانسیل تغییر روابط را داشته باشند»، گفت: ما درباره آمریكا در مواجهه با یك واحد یكپارچه قرار نگرفتهایم و باید بگوییم كه درباره یك مجموعه متعارض صحبت میكنیم.
رییس كمیسیون سیاست خارجی جبهه مشاركت با تاكید بر ایستا نبودن زمان، اظهاركرد: كشورهایی میتوانند از منافعشان دفاع كنند كه این تغییرات را بشناسند و به گفته علی (ع) فرصتها را بشناسند.
كولایی در پاسخ به یكی از پرسشهای كتبی دانشجویان مبنی بر اینكه «قدرتهای بزرگ همچون روسیه كه هماكنون به آنها تكیه كردهایم در گذشته پشت ما را خالی كردهاند و هماكنون چرا ما به آنها تكیه كردهایم؟» گفت: ظلمستیزی از ویژگیهایی است كه در قانون اساسی ما آمده است. اما آیا این ظلمستیزی در مورد چچن باید نادیده گرفته شود و فقط در برخی موارد محور سیاست خارجی ما قرار گیرد؟
وی افزود: بنابراین ما این ظرفیت را داریم كه در كشورمان منافعمان را تشخیص و بر اساس آن روابطمان را شكل دهیم.
كولایی با تاكید بر اینكه «هیچ كشوری در جهان، سیاستش را برای دفاع از كشورهای دیگر تعیین نمیكند»، گفت: هر كشوری در روابطش سعی میكند از منافع خودش دفاع كند.
وی به دوره ششم مجلس شورای اسلامی اشاره كرد و گفت: در آن زمان وقتی ما در مجلس بحث مذاكره با آمریكا را مطرح كردیم، دادگستری تهران اعلام كرد كه صحبت درباره رابطه با آمریكا قابل پیگیری است. در حالیكه آنچه باید در تنظیم روابط با آمریكا مدنظر قرار بگیرد، باید منافع ایران باشد، فارغ از همه حرفها.
كولایی با اشاره به اینكه «قرار گرفتن بین خلیج فارس و دریای خزر ارتباطی به كفایت و عرضه دولتها ندارد و لطف خداست»، گفت: ما باید از این شرایط استفاده كنیم.
وی به این موضوع نیز اشاره كرد كه انقلاب اسلامی برای غلبه بر سلطهگری بوده و گفت: آمریكا هماكنون نیازمند یك دشمن است تا منافعش را در منطقه كه فروش اسلحه و ... است، به دست آورد.
كولایی این پرسش را مطرح كرد كه «چرا ما باید چنین نقشی را ایفا كنیم؟» و اضافه كرد: آمریكا نفعش را در همین میبیند كه ما ایجاد تنش كنیم و یك تهدید در منطقه محسوب شویم. نمیگویم دانسته، اما انشاءالله نادانسته و ناآگاهانه. آنچه كه اسراییل و آمریكا دنبال میكنند ایجاد یك تصویر خشن و تنشزاست كه در برخی موارد در داخل كشور در حال شكلگیری است. در حالیكه ما پیش از این منافع آمریكا را با سیاست تنشزدایی هدف قرار دادیم.
رییس كمیسیون سیاست خارجی جبهه مشاركت این پرسش را مطرح كرد كه «زمانی كه ما به عنوان یك كشور داعیهدار صلح در منطقه مطرح شویم به نفع آمریكا و اسراییل است یا زمانی كه سیاست دیگری را پیش میگیریم و برخی حرفهایی را به نفع منافع ملی نیست میزنیم؟».
كولایی خود در پاسخ گفت كه تجربهها پیش روی ماست و یادمان نرود جنگ به ما تحمیل شد و همچنین فراموش نكنیم كه امام (ره) گفتند جنگ، جنگ تا رفع فتنه از جهان؛ اما دیدیم در موقع لازم و بر اساس تدبیر قطعنامه را پذیرفتند.
عضو شورای مركزی جبهه مشاركت با اشاره به اینكه «جورج بوش هماكنون از تهدید نظامی صحبت میكند»، این پرسش را مطرح كرد كه ما در این شرایط چه باید بكنیم؟ آیا باید جریان جنگطلب آمریكایی را تقویت كنیم یا كسانی را كه با جریان جنگ مخالفند؟ و چهطور آنها را میشناسیم.
وی با تاكید بر استفاده از عقلانیت و محاسبه در روابط گفت: یادمان نرود 28 مرداد 1332 با نقشه انگلیس بود و دلار آمریكا؛ اما هماكنون این رویه را با انگلیس نداریم.
كولایی تاكید كرد: در هر دوره و در روی كار بودن هر دولتی باید از روشهای عقلانی و غیرهیجانی و نظرات كارشناسان استفاده كنیم.
كولایی همچنین با اشاره به افزایش قیمت نفت، به چشمانداز 20 ساله توسعه اشاره كرد و از خوشچهره راهیافته مجلس كه در جلسه حضور داشت این پرسش را مطرح كرد كه برای دفاع از منافع كشور و خلیج فارس چه اقدامی صورت گرفته است و چه تلاشی كردیم كه در حوزه دریای خزر منافع بیشتری به دست آوریم؟ وی همچنین این پرسش را مطرح كرد كه نظام هزینه- فایده از جیب چه كسی داده میشود و به نفع چه كسی است؟
خوشچهره در پاسخ به الهه كولایی در رابطه با منافع ملی حوزه دریای خزرگفت: بعد از جدایی شوروی هشت كشور مدعی سهم از دریای خزر شدند، آمال و آرزوها یك طرف قرار دارند و اقتدار ما بر سر میز مذاكره در طرف دیگر. این قرارداد هنوز نهایی نشده است و مجلس نیزدر این رابطه اظهار نگرانی كرده است.
